Page 106 - dtk 286 web
P. 106

Teknik Yazı
           Şubat, 2021


                    Doğal Gaz Çelik Borularında Kaynak


               ünyadaki artan nüfus ve gelişmelere paralel olarak sü-  1. Kaynak tarifi
               rekli artan doğal gaz ihtiyacını karşılamak için uzak me-
         Dsafelerdeki yataklardan çıkarılan doğal gazın ekonomik   Kaynak; tatbik edileceği malzemenin cinsine göre, metal kay-
          ve güvenli bir şekilde taşınması gerekmektedir. Doğal gaz taşı-  nağı ve plastik malzeme kaynağı olarak ele alınır.
          ma türleri arasında da en öne çıkan yöntem, doğal gazın boru   1.1. Metal kaynağı: Metalik malzemeyi ısı veya basınç veya her
          hatlarıyla taşınmasıdır. Bu boru hatları için özel çelik borular   ikisini birden kullanarak ve aynı cinsten veya erime aralığı aynı
          geliştirilmiştir. Buna paralel olarak da bu çeliklerin kaynak ile   ve yaklaşık bir malzeme katarak veya katmadan birleştirmeye
          birleştirilmesi için özel kaynak yöntemleri geliştirilmektedir.   metal kaynağı adı verilir.
          Ülkemiz coğrafi konumun getirdiği avantajları kullanarak ener-  1.2. Plastik malzeme kaynağı: Aynı veya farklı cinsten termop-
          ji taşımacılığında Avrupa, Rusya ve İran arasında köprü görevi   lastik (sertleşmeyen plastik) malzemeyi ısı ve basınç kullanarak
          görmektedir. Ülkemizin taşımacılıkta elde ettiği bu avantajı en   ve aynı cinsten bir plastik ilave malzeme katarak veya katma-
          etkin şekilde kullanmasının ön şartlarından biri taşıma siste-  dan birleştirmeye plastik malzeme kaynağı adı verilir.
          minin üretimi ve montajı konusunda da söz sahibi olması ve
          bu sistemi geliştirme yönünde teknoloji ve ürün üretebilir hale   2. Kaynağın sınıflandırılması
          gelmesinden geçmektedir.
                                                                Kaynak, işlem cinsine temel olarak iki farklı şekilde sınıflandı-
          Yüksek basınçlarda çalışan doğal gaz ve petrol boru hatlarının   rılmaktadır.
          inşasında basınç değerine bağlı olarak API standartlarında X42,   2.1. Ergitme kaynağı: Malzemeyi yalnız sıcaklığın tesiri ile
          X46, X52, X60, X65, X70 ve X80 çelikleri kullanılmaktadır. X
          serisi çelikleri akma dayanımına göre isimlendirilirler.   bölgesel olarak eritip, ilave metal katarak veya katmadan birleş-
                                                                tirmektir.
          Tablo 1’de görüldüğü gibi X serisi çeliklerin sınıfı yükseldikçe   2.2. Basınç kaynağı: Malzemeyi genellikle ilave metal katma-
          akma ve çekme dayanımları da artmaktadır. Bunun sonucunda
          daha ince et kalınlığına sahip borular üretilebilmektedir. Bu sa-  dan basınç altında bölgesel olarak ısıtıp birleştirmektir.
          yede daha az çelik ve kaynak sarf malzemesi kullanılmaktadır.   3. Kaynakta ısı girdisi
          Böylece hem daha hızlı kaynak yapılarak zamandan, hem de az
          malzeme kullanıldığı için ekonomik yönden tasarruf yapmak   Bir kaynak işleminin başarısı aynı zamanda bağlantıdaki ısı
          mümkündür. Ayrıca daha yüksek basınçta gaz taşıma sağlanır.   girdisine de bağlıdır. Isı ister bir ark tarafından, isterse bir
          Bununla birlikte gaz taşıma ücreti azalır ve daha güvenli boru   yanıcı gaz alevi tarafından sağlanmış olsun, kaynaklanacak
          ve boru hattı yapılabilir.                            alana ısı verilir verilmez, metal en düşük sıcaklıkta olduğu için
                                                                bu ısı her iki yöne doğru metal yoluyla iletilerek uzaklaşmaya
          Tablo 1: X serisi çeliklerinin akma ve çekme dayanımları  başlar ve sonuçta metalde bir sıcaklık gradyanı oluşur. Dolayı-
               Sınıf   Min. Akma Dayanımı   Min. Çekme Dayanımı  sıyla, ergime elde edebilmek için bağlantıya sağlanan ısı girdisi
                         MPa                 MPa                hızının, esas metalde olan ısı iletimi hızından daha büyük
                                                                olması gerekir. Bu durumda esas levhanın ısı iletkenliği kaynak
               X42       289                  413               şartlarının seçiminde göz önüne alınması gerekli en önemli
               X46       317                  434               faktörlerden birisidir. Üretimde kullanılan çeşitli metaller ısıyı
                                                                farklı hızlarda iletirler. Örneğin; bir kaynak işlemi sırasında
               X52       358                  455               ısı, bakırda çeliğe nazaran çok daha hızlı bir şekilde iletilerek
               X56       386                  489               uzaklaştırılır. Bu ise, ergimenin oluşturulabilmesi için ısının
               X60       413                  517               benzer kalınlıktaki bakır bağlantıda çelik bağlantıya göre daha
               X65       448                  530               yüksek hızda verilmesi gerektiği anlamına gelir.
               X70       482                  565
               X80       551                  620               4. Kaynak türleri
                                                                4.1. Basınç kaynağı
          Tablo 2: X serisi çeliklerin genel kimyasal içerikleri

             Element     X52      X65      X70       X80
             C           0,2      0,05     0,083     0,072
             Si          0,55     0,18     0,228     0,25
             Mn          1,6      1,7      1,73      1,81
             P           0,02     0,012    0,013     0,0078
             S           0,02     0,0015   0,0028    0,001
             Al          0,25     0,03     0,049     0,031
             Cr          0        0,03     0,031     0,02
             Cu          0,25     0,01     0,047     0,009
             Mo          0        0        0,002     0,29
             N           0,012    0,006    0,0054    0,004
             Nb          0        0,057    0,051     0,035
             Ni          0        0,02     0,055     0,26
             Ti          0        0,002    0,005     0,012
             V           0        0,035    0,082     0,003      Şekil 1: Kaynak türleri


     104
   101   102   103   104   105   106   107   108   109   110   111