Page 106 - dtk 286 web
P. 106
Teknik Yazı
Şubat, 2021
Doğal Gaz Çelik Borularında Kaynak
ünyadaki artan nüfus ve gelişmelere paralel olarak sü- 1. Kaynak tarifi
rekli artan doğal gaz ihtiyacını karşılamak için uzak me-
Dsafelerdeki yataklardan çıkarılan doğal gazın ekonomik Kaynak; tatbik edileceği malzemenin cinsine göre, metal kay-
ve güvenli bir şekilde taşınması gerekmektedir. Doğal gaz taşı- nağı ve plastik malzeme kaynağı olarak ele alınır.
ma türleri arasında da en öne çıkan yöntem, doğal gazın boru 1.1. Metal kaynağı: Metalik malzemeyi ısı veya basınç veya her
hatlarıyla taşınmasıdır. Bu boru hatları için özel çelik borular ikisini birden kullanarak ve aynı cinsten veya erime aralığı aynı
geliştirilmiştir. Buna paralel olarak da bu çeliklerin kaynak ile ve yaklaşık bir malzeme katarak veya katmadan birleştirmeye
birleştirilmesi için özel kaynak yöntemleri geliştirilmektedir. metal kaynağı adı verilir.
Ülkemiz coğrafi konumun getirdiği avantajları kullanarak ener- 1.2. Plastik malzeme kaynağı: Aynı veya farklı cinsten termop-
ji taşımacılığında Avrupa, Rusya ve İran arasında köprü görevi lastik (sertleşmeyen plastik) malzemeyi ısı ve basınç kullanarak
görmektedir. Ülkemizin taşımacılıkta elde ettiği bu avantajı en ve aynı cinsten bir plastik ilave malzeme katarak veya katma-
etkin şekilde kullanmasının ön şartlarından biri taşıma siste- dan birleştirmeye plastik malzeme kaynağı adı verilir.
minin üretimi ve montajı konusunda da söz sahibi olması ve
bu sistemi geliştirme yönünde teknoloji ve ürün üretebilir hale 2. Kaynağın sınıflandırılması
gelmesinden geçmektedir.
Kaynak, işlem cinsine temel olarak iki farklı şekilde sınıflandı-
Yüksek basınçlarda çalışan doğal gaz ve petrol boru hatlarının rılmaktadır.
inşasında basınç değerine bağlı olarak API standartlarında X42, 2.1. Ergitme kaynağı: Malzemeyi yalnız sıcaklığın tesiri ile
X46, X52, X60, X65, X70 ve X80 çelikleri kullanılmaktadır. X
serisi çelikleri akma dayanımına göre isimlendirilirler. bölgesel olarak eritip, ilave metal katarak veya katmadan birleş-
tirmektir.
Tablo 1’de görüldüğü gibi X serisi çeliklerin sınıfı yükseldikçe 2.2. Basınç kaynağı: Malzemeyi genellikle ilave metal katma-
akma ve çekme dayanımları da artmaktadır. Bunun sonucunda
daha ince et kalınlığına sahip borular üretilebilmektedir. Bu sa- dan basınç altında bölgesel olarak ısıtıp birleştirmektir.
yede daha az çelik ve kaynak sarf malzemesi kullanılmaktadır. 3. Kaynakta ısı girdisi
Böylece hem daha hızlı kaynak yapılarak zamandan, hem de az
malzeme kullanıldığı için ekonomik yönden tasarruf yapmak Bir kaynak işleminin başarısı aynı zamanda bağlantıdaki ısı
mümkündür. Ayrıca daha yüksek basınçta gaz taşıma sağlanır. girdisine de bağlıdır. Isı ister bir ark tarafından, isterse bir
Bununla birlikte gaz taşıma ücreti azalır ve daha güvenli boru yanıcı gaz alevi tarafından sağlanmış olsun, kaynaklanacak
ve boru hattı yapılabilir. alana ısı verilir verilmez, metal en düşük sıcaklıkta olduğu için
bu ısı her iki yöne doğru metal yoluyla iletilerek uzaklaşmaya
Tablo 1: X serisi çeliklerinin akma ve çekme dayanımları başlar ve sonuçta metalde bir sıcaklık gradyanı oluşur. Dolayı-
Sınıf Min. Akma Dayanımı Min. Çekme Dayanımı sıyla, ergime elde edebilmek için bağlantıya sağlanan ısı girdisi
MPa MPa hızının, esas metalde olan ısı iletimi hızından daha büyük
olması gerekir. Bu durumda esas levhanın ısı iletkenliği kaynak
X42 289 413 şartlarının seçiminde göz önüne alınması gerekli en önemli
X46 317 434 faktörlerden birisidir. Üretimde kullanılan çeşitli metaller ısıyı
farklı hızlarda iletirler. Örneğin; bir kaynak işlemi sırasında
X52 358 455 ısı, bakırda çeliğe nazaran çok daha hızlı bir şekilde iletilerek
X56 386 489 uzaklaştırılır. Bu ise, ergimenin oluşturulabilmesi için ısının
X60 413 517 benzer kalınlıktaki bakır bağlantıda çelik bağlantıya göre daha
X65 448 530 yüksek hızda verilmesi gerektiği anlamına gelir.
X70 482 565
X80 551 620 4. Kaynak türleri
4.1. Basınç kaynağı
Tablo 2: X serisi çeliklerin genel kimyasal içerikleri
Element X52 X65 X70 X80
C 0,2 0,05 0,083 0,072
Si 0,55 0,18 0,228 0,25
Mn 1,6 1,7 1,73 1,81
P 0,02 0,012 0,013 0,0078
S 0,02 0,0015 0,0028 0,001
Al 0,25 0,03 0,049 0,031
Cr 0 0,03 0,031 0,02
Cu 0,25 0,01 0,047 0,009
Mo 0 0 0,002 0,29
N 0,012 0,006 0,0054 0,004
Nb 0 0,057 0,051 0,035
Ni 0 0,02 0,055 0,26
Ti 0 0,002 0,005 0,012
V 0 0,035 0,082 0,003 Şekil 1: Kaynak türleri
104

